Bu yazıda aile şirketleri ve aile anayasası ile ilgili temel bilgileri bulacaksınız. Önce Aile Şirketlerini ve özellikle Türkiye’deki Aile Şirketlerini! inceleyelim.

Aile Şirketi Nedir?

Vikipedi aile şirketlerini, “yönetimdeki tüm yetkilerin aile bireylerinde toplandığı bir ticari kuruluş” olarak tanımlıyor.  

Aile şirketlerini,

• aileden bir girişimcinin başlattığı ve daha sonra ailenin çoğunlukla işin içinde yer aldığı bir kurumsal yapıdır.
• ailenin kendisine has kültürü ve geleneğinin işe yansıdığı bir sosyal yapıdır, şeklinde de tanımlayabiliriz.

Aile şirketlerinde,

• Ailenin işi, işinse aileyi etkilemesi söz konusudur.

Aile Şirketlerinin Temel Karakteristikleri

1. Ailenin istek ve ihtiyaçları ile işletmenin istek ve ihtiyaçlarının farklılaşması
2. Aile ilişkilerinin yoğun olarak yer aldığı kararlarda ailenin etkin olması
3. Aile içinde genellikle büyüklere saygının esas alınması
4. İlk gözü kara girişimcide gerek aile bireylerini gerek profesyonelleri mutlak ve otoriter biçimde yönetme eğilimi görülmesi
5. Aile şirketinde genel olarak girişimci aile üyeleri, işin pratiğinden geldiklerinden işi çok iyi bilir, üretim ve tüccarlıkta başarılıdırlar. Ancak gerek eğitim noksanlığı gerekse de kendilerini profesyonelce yenilememeleri sebebiyle, modern yönetim yaklaşımına sahip olamamaktadırlar.
6. Mevcut alışkanlıklarını terk etmede zorlanma
7. Değişime direnç gösterme
8. İkinci kuşağın kişilik farklılıkları
9. Aileye katılan gelin ve damatların etkin olmaları
10. Kurumdan daha fazla yararlanma ihtirasları
11. İkinci ve üçüncü kuşak işin başındaki zorlukları görüp yaşamadıklarından işe uyum sağlamakta zorlanmaları
12. Aile reisinin mutlak otoritesi
13. Yönetim yetkinliği zayıflığı

Aile Şirketleri Neden Batıyor?

Türkiye’de çok tanınmış 20 aile şirketinin dağılma nedenleri incelendiğinde ortaya çıkan tablo yüzde 43 kardeşler arası çatışma, yüzde 19’u aile içi çatışma, yüzde 19’ü miras kavgası, yüzde 14’ü kardeş – kuzen – yeğen kavgası ve yüzde 5’i de aileler arası kavga şeklindedir.

• Neden Türkiye’deki aile şirketlerinin sadece %3’ü üçüncü kuşağa geçebiliyor? 
• Kopma noktaları nerede?
• Bu kader değişmez mi?
• Başaranlar yalnızca şanşlı olanlar mı?

Gelin şimdi tüm bu soruların cevaplarına bakalım.

Şirketlerin kuşaklar arası geçişte başarısız olup dağılmalarının ana nedeni KENDİLERİDİR!

Devamlı değişen dünya ve rekabet şartlarında KURUCU NESİLİN İŞ İŞTEN GEÇENE KADAR AİLESİNİ VE ŞİRKETİNİ KURUMSALLAŞTIRAMAMASIDIR!!!

Aile şirketlerinin başarısızlık nedenleri

1. Aile ilişkilerinin veya ailedeki sorunların kurumsal ilişkilerle, sorunlarla karışması.
2. Kişilerin aile içindeki bireysel kimliklerini kurumsal kimlikleri ile karıştırmaları yani bu iki kimliği ayrıştıramamaları.
3. Gelecek nesli hazırlamada geç kalınması. Haleflik planının yapılmaması
4. Geçmişten kalan vizyonların ve başarıların esiri olma
5. Gücün ve saltanatın rehaveti
6. Dışardan profesyonelleri aralarına kabul etmede yaşanan zorluklar
7. Niteliksiz liderlik ya da çok kafalılık
8. Tanımlanmamış roller ve sorumluluklar
9. Kuşak çatışmaları
10. Temel finans ve iş eğitimi eksikliği
11. Ailenin kurumsallaşamaması
12. İş yapmayı bilme ama yönetmeyi bilmeme. Diğer bir ifade ile yönetim yetkinliği eksikliği
13. İşe göre insan değil, eldeki insana göre işi tanımlamak
14. Vizyon eksikliği
15. Değişimleri yönetememe hatta direnme
16. Eldeki gücü kaybetme korkusu ile profesyonel düşünceyi ya da uzmanı bünyeye kabul edememe
17. Kurum içinde yaşanan tüm süreçlerin kişilere bağlı ve onların akıllarında olması
18. Kurum içi dijital ortak hafıza oluşturamama
19. Bilgiyi ve tecrübeyi nesilden nesile aktaramama, saklı tutma
20. Bilgi teknolojilerini doğru şekilde bir kaldıraç kuvvet olarak kullanamama

İş Hayatındaki Aileleri, Diğerlerinden Ayıran Farklar Nelerdir?

1. Aile üyeleri arasındaki iletişim çok daha karmaşıktır.
2. Aileyi saran ve etkileyen sık ve karmaşık bir ilişkiler ağı vardır.
3. Daha sık ve etkileri çok daha derin kararlar vermek durumundadırlar.

Dünyadaki Köklü Aile Şirketleri

Dünyadaki köklü aile şirketlerine baktığımızda 40 hatta 50’inci kuşağa ulaşan şirketler olduğu görülüyor. Türkiye ise maalesef  13.000 senelik, hatta daha fazla olan geçmişine rağmen bu kadar köklü şirketlere sahip değil.

Türkiye’deki En Eski Aile Şirketleri

Eksik istatistiki datalar ışığında bulabildiğim kadarıyla, Türkiye’deki eski aile şirketleri arasında listede lokumcu ve kuru kahvecilerimiz var.

Dağılan Türk Aile Şirketlerinden Bazıları

Başarılı kurumsallaşma, ailenin geleceğe bırakmak istediği MANEVİ ve MADDİ MİRASININ doğru tanımlanmasıyla başlar

Uzun Ömürlü Aile Şirketi İçin Çözüm

1. Ailenin kurumsallaşması
2. Şirketin kurumsallaşması
3. Aile Anayasası

Aile Anayasası Nedir?

Aile anayasası, aile şirketindeki paydaşlara uygulanan hakları, değerleri, sorumlulukları ve kuralları belirleyen ve aile şirketinin işleyişi sırasında ortaya çıkan durumlarla başa çıkmak için planlar ve yapılar sağlayan resmi bir belgedir.

Bir Aile Anayasası kapsamı aşağıdaki maddeleri ve bu yasa akabinde tüm aile üyeleri tarafından ortak bir şekilde kabul görmeli ve imzalanmalıdır.

İşleyiş önce ailenin kurumsallaşması, sonra şirketin kurumsallaşması ve aile anayasası ile bu iki kurumsallaşma sürecinin anahtar konularının bir yasa şeklinde yazıya dökülmesi şeklinde ilerlemelidir.

Aşağıda içerik örneğini gördüğünüz A’dan Z’ye hazır bir Aile Anayasası El Kitabı tıklayın.

Örnek bir Aile Anayası İçeriği:

1. Amaç
2. Prensipler
3. Aile ve kurum kültürü
4. Aile konseyi aile konseyi üyesi olma şartları
5. Aile konseyi başkanı ve başkanlık koşulları
6. Aile konseyinin alacağı kararlar ve oy oranları
7. Temettü dağıtımı
8. Ailenin ve işin vizyonu
9. Aile üyelerinin aile işinde çalışmaları
10. Aile üyelerinin yönetim kuruluna girmeleri
11. Aile üyelerinin yönetime girmeleri
12. Yönetim kurulu başkanı ataması
13. Aile konseyi yönetim kurulu ilişkileri
14. Yeni neslin yetişmesi
15. Aileye ilişkin gelenekler
16. Aile konseyi üyelerinin başka işlerde çalışmaları
17. Aile üyelerinin gelirleri
18. Masraflar
19. Hisse değerlendirme usulleri
20. Hisse devri usulleri
21. Uyuşmazlıkların halli

Kurumsallaşamamış ve kurumsallaşmış aile şirketleri arasındaki farkı aşağıdaki şekilden görebiliriz.

Kurumsallaşamamış Bir Aile Şirketindeki Yönetim Modeli  

Kurumsallaşmış Bir Aile Şirketindeki Yönetim Modeli

Ailenizin şirketlerinin kendilerine şu soruları sormalarını öneririm:

• Aile şirketi devam ettirmeyi neden taahhüt etmekte?
• Ailenin öncelikleri nelerdir?
• İşe yansıyacak güçlü ve zayıf yönleriniz nelerdir?
• Şirketinizin aileden ihtiyaçları nelerdir?
• Ailemizin inandığı ve nesilden nesile iletmek istediği değerler nelerdir? Ve bu değerlerle işinizi nasıl bağdaştırıyorsunuz?
• Şirketinizin ihtiyaç duyduğu bilgi ve beceriler ile aile üyelerinin sahip olduğu bilgi ve beceriler örtüşüyor mu?  

Sonuç olarak, buna benzer birçok yönden ailenin ve şirketin iki ayrı kimlik olarak irdelenmesi ve onu geleceğe taşıyacak yapının ve anayasanın oluşturulması gerekiyor.

Yönetim & Dijital Dönüşüm Danışmanlığı ve Eğitimlerim hakkında bilgi almak ve toplantı planlamak için tıklayın!